طب سنتی

مزاج در طب سنتی

همه ما واژه مزاج را شنیده ایم ولی آیا مزاج خود را میشناسید؟ آیا میدانید هر خوراکی چه مزاجی و چه تاثیری بر بدن شما دارد؟ سایت هلسی شو در این مقاله به بررسی معنی واژه مزاج و توضیح انواع آن و نقش مزاج های مختلف در سلامت بدن افراد پرداخته است.

مزاج چیست؟

حالتی است در پزشکی باستانی، که که طبق گفته کتاب ذخیره خوارزمشاهی از مخلوط شدن عناصر چهارگانه در بدن پیدا می‌شود و دارای ۹ قسم است. شناخت مزاج، از مباحث اساسی و مهم  در طب اخلاط است (که در بین عموم مردم به «گرمی» و «سردی» معروف است). در قدیم اعتقاد بر این بود مزاج‌ها از واکنش متقابل اجزاء عناصر چهارگانه متضاد، بوجود می‌آیند.

عناصر چهارگانه کدامند

 

عناصر چهارگانه (عناصر اربعه)، شامل آب، باد، خاک و آتش هستند.
از واکنش این چهار عنصر دو نتیجه حاصل می‌شود:

  1.  معتدل
  2. نامعتدل

همچنین گرمی، سردی، تری و خشکی مزاج حاصل قوای اولیهٔ عناصر است.

  1. گرم (آتش).
  2. سرد (خاک).
  3. تر (آب).
  4. خشک (باد).

انواع مزاج

مزاج بر اساس تعاریف به دو دسته تقسیم می شود

  1. معتدل حقیقی :یعنی از هرکدام از اخلاط به نسبت مساوی بدن یک فرد وجود داشته باشد که محال است و این مثال صرفاً ذهنی است. این حالت ممتنع است.
  2. معتدل فرضی: که بهترین مزاج برای یک موجود است

مزاج مرکب:

  1. مزاج گرم و خشک یا صفراوی.
  2. مزاج گرم و تر یا دموی.
  3. مزاج سرد و خشک یا سوداوی.
  4. مزاج سرد و تر یا بلغمی.

اگر مقادیر عناصر متضاد در ترکیب برابر باشد، مزاج حاصل بمعتدل می شود؛ ولی اگر نتیجهٔ به دست آمده از ترکیب مقادیر عناصر متضاد در حد وسط نباشد، مزاج حاصل نامعتدل است.

مزاج‌ها در دو بخش زیر شرح داده می‌شود
  1. مزاج گرم و مزاج سرد
  2. مزاج تر و مزاج خشک

دربارهٔ مزاج‌های گرم و سرد، ابن سینا در قانون در طب نوشته است: مزاج‌ها را از ده راه می‌توان شناخت

در خلاصه الحکمه آمده‌است لامسه بهترین و سریع‌ترین راه ورود به تشخیص مزاج‌ها است. درک این روش حتی برای افراد عادی نیز تا حدودی آسان است؛ لذا این راه را بر سایر راه‌ها مقدم داشته‌اند. طبیب باید خود مزاج معتدل داشته باشد، و اگر از لمس متوجه اختلاف دما نگردد، خواهد دانست که آن شخص، دارای مزاج معتدل است. اگر شخص لمس‌کننده خود مزاج معتدل نداشته باشد و بر این حال خود اطلاع داشته باشد، باز می‌تواند به تشخیص مزاج افراد دیگر بپردازد. یعنی اگر طبیب خود درجه حرارت بدنش گرم‌تر از مزاج معتدل باشد و دست به بدن شخص میانه‌المزاج بزند، با اینکه حس سردی می‌کند، به هر‌روی چون توجه به این نکته دارد که خودش گرم مزاج است، و به کیفیت اعتدال مزاج هم از راه دقت و تمرین در حس لمس آشنا است، لذا حکم غلطی دربارهٔ مزاج آن شخص نخواهد داد

چون لمس نماید و منفعل نگردد لامس از پوست ملموس به سخونت و گرمی در بلدان معتدل‌الهوا دلالت می‌نماید بر حرارت مزاج ملموس و اگر منفعل گردد از آن به برودت دلالت می‌کند بر برودت مزاج او بدون آنکه به سبب امر خارجی عارضی آن را سخونت و برودت عارض شده باشد. معنی جمله این است که اگر طبیب، به وسیله حس لمس، احساس گرمی یا سردی در شخصی نماید، دلالت بر گرمی یا سردی مزاج آن شخص دارد، مشروط بر این که گرمی و سردی به سبب امر خارجی عارض نشده باشد؛ در مباحث جداگانه‌ای تحت عنوان: سخنات و مبردات، کلیه عوامل گرم‌کننده و سردکننده بدن را که باعث افزایش یا کاهش درجه حرارت اشخاص می‌شود ذکر کرده‌اند. در سال‌های اخیر نرم‌افزارهایی نیز برای تشخیص مزاج طراحی شده‌است که از جمله آن‌ها می‌توان به آزمون مزاج‌سنجی اشاره کرد؛ و البته نظر یک پزشک حاذق دقیق‌تر خواهد بود.

به‌طور کلی صاحبان هر یک از مزاج های چهارگانه در یک سری ویژگی‌های ظاهری و اخلاقی و رفتاری مانند هم هستند. برای مثال سوداوی‌ها افرادی ریز بین و واقع نگرند و دموی‌ها افرادی بلند پرواز و سخت کوش. مزاج‌شناسی بررسی مجموعه ای از مؤلفه‌ها ـ من جمله رنگ پوست، پیکره و اندام، چگونگی بخشهای چهره مانند بینی و چشم‌ها، میل و توان جنسی، عادت‌های رفتاری و …. ـ در یک فرد برای تشخیص مزاج وی می‌باشد .

مزاج و سال‌های عمر

در قدیم معتقد بودند انسان در وران مختلف زندگی مزاج های متفاوتی دارد که اختلاف نظرهایی وجود دارد نسبت به آن.

مزاج و فصول سال

قدما معتقد بودند

  • بهار، گرم و تر است. در این فصل غلبه مزاج خونی زیاد روی می‌دهد. تغییرات کیفی خون در این فصل ظهوری کامل دارد.
  • تابستان، گرم و خشک است و هم مزاج صفراء است. از علایم این مزاج، تشنگی است.
  • پاییز، سرد و خشک است و به مزاج سوداء نزدیک است. خشکی پوست از علایم این فصل است.
  • زمستان، سرد و تر بوده و غلبه بلغم در این فصل زیاد بروز می‌کند. کندی هضم و بیماری سرماخوردگی بیشتر در این فصل دیده می‌شود.

مزاج اعضاء بدن

رفرنس

مطالب مرتبط  دمنوش های آرامش بخش را بشناسید
نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه + دو =

دکمه بازگشت به بالا
بستن